More
    ΑρχικήΔιατροφήΜάθε τα πάντα για τη διατροφή στην Αρχαία Ελλάδα

    Μάθε τα πάντα για τη διατροφή στην Αρχαία Ελλάδα

    Στην αρχαία Ελλάδα, το φαγητό ήταν αρκετά διαφορετικό από αυτό που τρώμε σήμερα. Οι κάτοικοι των μικρών πόλεων, τουλάχιστον στα σπίτια της αστικής τάξης, είχαν δούλους για κάθε είδους καθημερινές δουλειές, συμπεριλαμβανομένου του μαγειρέματος, οπότε οι αρχαίοι Έλληνες είχαν όλο το χρόνο να ασχοληθούν με την υγιεινή διατροφή και τη σωματική άσκηση.

    Ιστορικά στοιχεία

    Τα γραπτά του “Αθηναίου” αποτελούν μια από τις σημαντικότερες πηγές πληροφοριών για την αρχαία ελληνική κουζίνα. Ο Πλάτωνας, ο Ησίοδος, ο Πλούταρχος και άλλοι συγγραφείς μάς έχουν δώσει πληθώρα πληροφοριών για τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων!

    Παρακολουθώντας σκηνές της καθημερινής ζωής σε δράματα, αριστοφανικές συζητήσεις, ρητορικές φράσεις και οποιαδήποτε άλλη πηγή, μπορούμε να μάθουμε για την αρχαία γαστρονομική σκέψη. Τα κείμενα που έχουν διασωθεί αποτελούν ένα από τα αρχαιότερα γαστρονομικά αρχεία.

    Τα φαγητά των αρχαίων Ελλήνων

    - Advertisement -

    Η αρχαία ελληνική κουζίνα ενσωμάτωσε μεγάλο μέρος των υγιεινών διατροφικών συνηθειών που έχουν υιοθετηθεί από τους σύγχρονους πολιτισμούς σε όλο τον κόσμο. Τα τρόφιμα ήταν κυρίως ελαφριά, ακολουθώντας τους διατροφικούς κανόνες των αρχαίων Ελλήνων.

    Εκτός από τα δημητριακά, τα λαχανικά, τα φρούτα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το λάδι, οι αρχαίοι Έλληνες κατανάλωναν μέλι, το οποίο έτρωγαν μαζί με βρασμένα δημητριακά ως χυλό, λαχανικά και φρούτα και λαχανικά, ελαιόλαδο, κρασί ποτισμένο με νερό, φρούτα, όπως σύκα, κρέας, ψωμιά, όσπρια, όπως φακές και ρεβίθια, κριθαρένια κουλούρια, επιδόρπια τηγανιού και μελομακάρονα.

    Πολλά εδέσματα τα έτρωγαν ψητά ή βραστά, ενώ χρησιμοποιούσαν και καρυκεύματα στο φαγητό τους. Μερικά από τα εδέσματα της αρχαιοελληνικής κουζίνας ήταν:

    • Χοιρινό με δαμάσκηνα
    • Γουρουνόπουλο γεμιστό
    • “Κρεωκάκκαβος”, δηλαδή πανσέτα χοιρινού με γλυκόξινη σάλτσα από μέλι, θυμάρι και ξύδι με συνοδεία ρεβιθοπολτού
    • “Όρνις εν επτισσμένη κριθή”, δηλαδή κοτόπουλο με χοντροαλεσμένο κριθάρι
    • “Ξιφίας εν τρίμματι συκαμινίω”, δηλαδή ξιφίας με σάλτσα από μούρα κ.α.

    Στην αρχαία Σπάρτη υπήρχαν διαφοροποιήσεις στις διατροφικές συνήθειες. Οι άνθρωποι έτρωγαν λίγο και έτρωγαν κακής ποιότητας τρόφιμα καθώς και τον περιβόητο ζωμό μελιού. Αυτό γινόταν για να τους συνηθίσουν στις κακουχίες, ώστε να έχουν αντοχή στη μάχη. Στην Κρήτη, η διατροφή ήταν επίσης λιτή.

    Πόσα ηταν τα ημερήσια γεύματα στην αρχαία Ελλάδα;

    Στην επική ποίηση του Ομήρου μαθαίνουμε ότι στην αρχαιότητα τα γεύματα αποτελούνταν από τρία μέρη: το “άριστον”, το “δείπνο” και το “δόρπον”, τα οποία περιλάμβαναν άφθονο ψωμί και κρασί. Πριν από την ώρα του πρωινού, οι Έλληνες έτρωγαν ένα ελαφρύ γεύμα που ονομαζόταν “ακράτισμα”.

    Το δείπνο ήταν το πιο πολυτελές γεύμα στο τέλος της ημέρας. Το απόγευμα ή νωρίς το απόγευμα έτρωγαν ένα πολύ απλό γεύμα, γρήγορα, το “εξαιρετικό”, γιατί θα ακολουθούσε η “εσπερίδα”, δηλαδή το δείπνο τους.

    Το ελαιόλαδο, τα φρούτα και τα λαχανικά ήταν καθημερινά στα τραπέζια τους, ενώ αγνοούσαν είδη όπως, ντομάτες, πατάτες, μελιτζάνες, μακαρόνια, ζάχαρη, καφές, πιπεριές, μπανάνες, καλαμπόκι, πορτοκάλια, κακάο και σοκολάτα. Έτρωγαν όσπρια και δημητριακά, έφτιαχναν  κάθε μέρα ψωμί από κριθάρι και σιτάρι, βάζοντας μέσα πολλά καρυκεύματα, όπως δυόσμο, σουσάμι, μάραθο, μέλι, τυρί κ.λ.π. Στη καθημερινή ζωή, ένα βασικό είδος διατροφής ήταν και οι φακές.  Έτρωγαν επίσης πολλά φρέσκα ψάρια και παστά, έχοντας ιδιαίτερη προτίμηση στα χέλια, τις σαρδέλες και τις αντσούγιες. Πιο φθηνό και πιο διαδεδομένο ήταν το χοιρινό κρέας, ψητό στη σούβλα ή βραστό   και έτρωγαν πολλά γαλακτοκομικά κυρίως κατσικίσια, από όπου έφτιαχναν γιαούρτι και τυρί.

    Επίσης δύο σημαντικές πρώτες ύλες για τους αρχαίους ήταν ο “γάρος”, μια σάλτσα  που για να τη φτιάξουν, αλάτιζαν ψάρια με πολύ αλάτι και μετά το άφηναν με το αλάτι επί τρεις μήνες ώστε να υποστούν ζύμωση. Στη συνέχεια έπαιρναν το υγρό που είχαν αφήσει τα ψάρια, το σούρωναν και έτσι είχαν το γάρο, μια σάλτσα που μπορούσε να διατηρηθεί επί μακρόν. Την χρησιμοποιούσαν αντί για αλάτι στα περισσότερα φαγητά.

    Επίσης, ο “σίλφιος”, ήταν ένα ευρύτατα διαδεδομένο μπαχαρικό στην αρχαία Ελλάδα και μετέπειτα στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

    Έπιναν κάθε μέρα κρασί αλλά νερωμένο και το συνόδευαν με ξηρούς καρπούς.

    Με τι έτρωγαν οι αρχαίοι Έλληνες;

    Οι Έλληνες δεν χρησιμοποιούσαν πιρούνια. Κουτάλια υπήρχαν, αλλά χρησιμοποιούσαν τα κοχλιάρια, τα οποία ήταν σαν σκεύη φαγητού, τα οποία στην ουσία ληταν κόρα από ψωμί. Χρησιμοποιούσαν τα χέρια τους για να πιάνουν το φαγητό. Κατά το σερβίρισμα, οι μερίδες τεμαχίζονταν έτσι ώστε να είναι εύκολο να τις πάρουν. Τα τραπεζομάντηλα και οι χαρτοπετσέτες ήταν άγνωστα.

    Σκούπιζαν τα χέρια τους με ψίχα ψωμιού και την έκαναν σφαιρίδια, πετώντας τη στα σκυλιά που τρυγίριζαν στο χώρο. Οι γαλέτες από “μάζα” (γαλέτα από κριθάλευρο και κρασί) ή τυρί έπαιρναν και τη θέση πιάτου, αλλά χρησιμοποιούσαν και ξύλινα, πήλινα ή μεταλλικά πιάτα για να φάνε πουρέδες ή βραστά. Χρησιμοποιούσαν κουτάλια που έμοιαζαν αρκετά με τα σημερινά, και που το χερούλι τους ήταν συχνά πλούσια διακοσμημένο. Για το κρέας, ήταν απαραίτητα τα μαχαίρια.

    Οι φτωχοί πολίτες, οι οποίοι δεν διέθεταν οικονομική άνεση, έπαιρναν τις περισσότερες τροφές τους από την δωρεάν παροχή της φύσης. Η βασική τροφή των φτωχών ήταν το κριθάρι: ζωμός από κριθάρι, πίτες με κριθάλευρο και κριθαρένια ψωμιά. Ο Ησίοδος στο «έργα και ημέραι» αναφέρεται σε μερικές από τις τροφές των φτωχών και συγκεκριμένα στην αγκινάρα, στο μέλι, στα βελανίδια, στη μολόχα, στα ξερά σύκα, στο θυμάρι και στα σαλιγκάρια. Τους άρεσαν οι πηχτοί ζωμοί με μπιζέλια ή φακές, κι αγόραζαν φτηνά αλλαντικά. Ο Αριστοφάνης κατηγορεί τους αλλαντοποιούς ότι χρησιμοποιούν κρέας από σκυλί ή από γαϊδούρι, αλλά ας ελπίσουμε ότι ο ποιητής ήταν υπερβολικός. Το κρέας και το άσπρο ψωμί σπάνια εμφανίζονταν στο τραπέζι των φτωχών. Αντίθετα οι φτωχοί έτρωγαν πολλά αλατισμένα ψάρια (παστά) από τον Εύξεινο Πόντο. Έπιναν φτηνό κρασί νερωμένο, αλλά συνήθως έμεναν ευχαριστημένοι και με το νερό.

    Η Σπάρτη διέφερε εντελώς από την Αθήνα κι από όλη την υπόλοιπη Ελλάδα. Οι Σπαρτιάτες τρέφονταν με πιο πρωτόγονες και πιο χοντρές τροφές. “Μπορείς να φας μέλανα ζωμό” λέει ειρωνικά σ’ ένα Σπαρτιάτη ένα πρόσωπο μιας χαμένης κωμωδίας του Αριστοφάνη. Διηγούνται πως ένας “Συβαρίτης”, που έτυχε σ’ ένα σπαρτιατικό γεύμα, είπε: “Αληθινά οι Σπαρτιάτες είναι οι πιο γενναίοι άνθρωποι. Κάθε άλλος θα προτιμούσε χίλιες φορές να πεθάνει, παρά να ζήσει όπως αυτοί”. Τα συσσίτια των Σπαρτιατών αποτελούνταν από το μέλανα ζωμό. Ήταν ένα όχι  ευχάριστο στη γεύση φαγητό από χοιρινό κρέας βρασμένο σε αίμα και ξίδι. Οι υπόλοιποι Έλληνες περιέπαιζαν τους Σπαρτιάτες για αυτές τους τις διατροφικές συνήθειες αλλά και οι ίδιοι αυτοσαρκάζονταν κι ας τον έβρισκαν γευστικότατο μετά από ένα λουτρό στον Ευρώτα. Το ανέκδοτο μάλιστα που έλεγαν για την εκστρατεία των Περσών και για τους πολέμους εναντίον τους, ήταν ότι οι Ασιάτες ξεκίνησαν από τόσο μακριά και υποβλήθηκαν σε τόσο κόπο για να τους πάρουν τον μέλανα ζωμό. Και ξεσπούσαν σε γέλια.

    Εκτός όμως από τους Σπαρτιάτες υπήρχαν και κάποιοι άλλοι που τηρούσαν ένα πρόγραμμα στο διαιτολόγιο τους, οι αθλητές. Για τους αθλητές, η δίαιτα περιελάμβανε καρύδια και γαλακτοκομικά, κυρίως φρέσκο τυρί πριν καλά καλά στραγγίσει. Τρέφονταν επίσης με κριθαρένιο ή σταρένιο ψωμί, μαζί με τα πίτουρα και χωρίς προζύμι. Από τα κρέατα προτιμούσαν το βοδινό, του ταύρου και του ζαρκαδιού.

    Ακολούθησε το fmh.gr στο Google News, στο Twitter, στο Facebook στο Υoutube και στο Instagram


    Πηγη : Gastronomion

    Ακολουθήστε μας

    100,536ΥποστηρικτέςΚάντε Like
    31,414ΑκόλουθοιΑκολουθήστε